Works

This list includes all of Hus's works written in Latin (whether certain or dubious), primarily based on the catalogue by F. M. Bartoš and P. Spunar (Soupis pramenů k literární činnosti M. Jana Husa a M. Jeronýma Pražského = Catalogus fontium M. Iohannis Hus et M. Hieronymi Pragensis opera exhibentium. Praha: Historický ústav ČSAV, 1965. 369 p.), which has been supplemented and corrected. The list is arranged according to the item number in this list (the first column of the table), but it is possible to sort the table according to most of the other columns by clicking on their headers. The simple search below browses the titles of the works. For a more detailed search, use the structured search.

No. Sort descending Title Date from Date to Incipit Explicit Volume
217 Letter to Martin of Volyně (October 1414) ..14141001 ..14141001 Magister Martine, frater in Christo karissime! Hortor te in domino, quod deum timeas, mandata eis serves, mulierum fugias consorcia, etcautus sis, dům confessiones mulierum audis, quod per mulierum yppocrisim Sathanas te non decipiat Georgio vel Girzikoni eciam dabis unam sexagenam grossorum vel tunicam griseam, quia fideliter servivit michi. Rogo te, quod istam non apperias literam nisi certus fueris de hoc, quod sim mortuus etc. XXV
218 Farewell letter to the faithful Bohemians (October 1414) ..14141001 ..14141001 Mistr Jan Hus, v naději kněz a slúha pána Ježíše Krista, všem věrným a milým bratřím i sestrám v pánu Ježíšovi, jenž sú božie slovo skrzě mě slýchali a přijeli, milost a pokoj od boha otce našeho i od ducha svatého, aby bez poskvrny v pravdě jeho přěbývali. Jemuž jest chvála a bude na věky se všemi vyvolenými, s nimiž v pravdě setrvajíc, v radosti budeme přebývati. Amen. XXV
219 Hus’ public decree on the way to Constance (from Nuremberg?) ..13900101 ..14150706 Magister Iohannes Hus iam pergit ad Constanciam ad ostendendum fidem, quam hactenus tenuit, nunc tenet et usque mortem prestante Iesu Cristo tenebit. quia ipse magister Iohannes cuilibet opponenti in ipso concilio de sua fide paratus est reddere racionem. XXV
220 Public decree of Hus on his way to Constance (possibly composed in Nuremberg) ..14141020 ..14141103 [unknown] [unknown] XXV
221 Letter to Johann Helwel, pastor of the Church of St. Laurence in Nuremberg ..13900101 ..14150706 [unknown] [unknown] XXV
222 Letter of Hus from Nuremberg to the Bohemian friends ..14141024 ..14141024 Salus a Cristo Iesu. Scitote quod numquam equitavi in czotato capucio, sed manifeste, aperta facie. Iudicamus enim, quod esset inutile sequi regem forte per 60 miliaria et reverti ad Constanciam. Scriptum Normberk, sabbato ante XI milia virginum. XXV
223 Letter to the Bohemian friends about the course of the journey ..14141024 ..14141103 [unknown] [unknown] XXV
224 Letter of Hus to an unknown priest ..14140903 ..14141103 Pax Domini nostri Jesu Christi, frater carissime! Esto diligens in predicacione ewamgelii et fac opus boni ewangeliste. Vocacionem tuam ne negligas, labora tamquam beatus miles Christi Denique quicqid agis, Deum time et precepta eis custodi; ita recte procedes et non peribis, carnem coërcebis, mundum contemnens, Sathanam vinces, Deum indues, vitam reperies, alios confirmabis, teque coronabis corona glorie, quam tibi dabit iustus iudex. Amen. XXV
225 Letter to the Bohemian friends „Venimus in Constanciam“ ..14141104 ..14141104 Salus a Cristo Iesu. Venimus in Constanciam sabbato post festum Omnium sanctorum sine omni nocumento, pertranseundo civitates, applicando intimaciones Latinas et Theutonicas Et ubique plus predicat quam ego, declarans meam innocenciam. Datum in Constancia. Oretis Deum pro constancia in veritate. XXV
226 Letter to the Bohemian friends „Scitote, quia bene sto“ ..14141106 ..14141106 Salus a Cristo Iesu! Karissimi! Scitote, quia bene sto per omnia. Veni sine salvo conducto pape ad Constanciam; rogetis ergo Deum, ut det michi constanciam Ideo quos sentitis amicos, petatis ab eis suffragium; sed primo petatis sub condicione. Salutetis omnes amicos et amicas, incitantes eos, ut orent Deum pro me, quia necesse est. XXV
227 Letter to Jacobellus of Misa ..14141110 ..14141110 [unknown] [unknown] XXV
228 Letter to the faithful Bohemians (November 1414) ..14141116 ..14141116 Věrným a v Pánu Bohu milým bratřím i sestrám všem, jenž milují pravdu Pána Jezu Krysta: pokoj vám od Pána Boha a od Ježíše Krista, aby hřiechóv sě varovali, v jeho milosti přěbývali, v ctnostech prospívali a po smrti v radost věčnú vstúpili. Najmilejší! Prosím vás, aby jsúce živi vedle božího zákona, pilni byli svého spasenie vykúpil bez našeho zaslúženie od muk věčných, od moci ďáblovy a od hřícha. Psán list v Kostnici, na drn svatého Othmara, dobrého slúhy Pána našeho Jezu Krista, jenž jest požehnaný na věky, amen. Mistr Jan Hus, kněz a slúha Boží v naději. XXV
229 Letter to Jan of Chlum "Acquiratis mihi bibliam" ..14150103 ..14150103 Graciose domine, acquiratis mihi bibliam, et dirigatis per istum bonum virum. Et si Petrus scriptor vester habet incaustum, ut mihi det, et pennas aliquot, et unum parvum calamare. Rogo, salutetis dominos Bohemos, qui sunt in curia domini regis. Scriptum manu mea, quam novit Petrus scriptor vester. Datum in carcere. Mementote Auce, vos, amici mei. XXV
230 Letter to the friends in Constance "Hesterna nocte" ..14150103 ..14150103 Hesterna noctequasi tota scripsi responsiones ad articulos. Quos Palecz formavit. Et directe laborat ad condemnacionem meam. Item quod saltem semel possem loqui regi, antequam condemner, cum ad suam voluntatem huc venerim et sub sua promissione, ut salvus ad Bohemiam redirem. XXV
231 Letter to Jan of Chlum "Quoad recolleccionem" ..14150104 ..14150104 Quoad recolleccionem, nescio me aliquo modo recolligere, aut aliter habere, quia nescio, ad quid dabitur audiencia. De citatis nihil mihi scribitis: quomodo nulla facta est pro eis legacio, nec a rege, nec a Pragensibus civibus, nec ab ipsis citatis? XXV
232 Letter to Jan of Chlum "Valde sum consolatus" ..14150105 ..14150108 Nobilis et graciose domine, valde sum consolatus. Rogo eciam propter Deum, ut non habeatis tedium, quod tam diu et tantum pro me laboratis Nolite tristari de me. Quem enim tangit? Scriptum in carcere in medio noctis. Rogo, istum Fidelem amicum meum honoretis, cui specialiter obligor. XXV
233 Letter to the friends and supporters in Bohemia ..14150119 ..14150119 Buoh s vámi rač býti, aby proti zlosti, proti ďáblu, proti světu a tělu stojiece, setrvali. Najmilejší, prosím vás já v žaláři sědící, jímž sě nestydím Ó nejmilejší, pomněte, žeť žádostivě pracoval sem s vámi, a vždy žádám vašeho spasenie, i nynie jsa v žaláři a u velikém pokušení. Psán v Konstancí, v sobotu ten den přěd svatým Fabianem. XXV
234 Letter to Petr of Mladoňovice (January 1415) ..14150119 ..14150119 De captivitate ista adhuc nullam scripsi literam, nisi illam, si direxistis, ut orent pro me. Forte intelligitis de littera, quam scripsi magistro Jacobello Ambe enim copie erat una litera, et estimabam ex abrupto, quod non fuisset responsio ad meam, sed quod fuisset copia unius litere plebani de Janovicz. XXV
235 Letter to Jan of Chlum "Si non est directa" ..14150119 ..14150119 Si non est directa litera mea ad Bohemiam, servetis eam et non dirigatis, quia posset in malum venire etc. Item, si rex quereret, quis debeat esse meus iudex ut possim consiliis vestris et amicorum uti, et si Deo placeret, aliquid domino regi dicere pro bono christianitatis et suo. XXV
236 Notes in the Breviary ..14150121 ..14150121 Anno Domini 1415 currente, die sancti Agnetis, virginis gloriose et martiris, dicto matutino quasi in media nocte in carcere finaliter perlegi legendas librorum et non potui plene corrigere, qui carui biblia. XXV
237 Letter to Jan of Chlum "Valde gaudeo" ..14150305 ..14150305 Graciose domine, valde gaudeo de sanitate, de presencia et de fideli et graciosa constancia vestra in labore, quem pro misero habetis, quam vobis pre aliis Deus concessit et excitatus, sensi me ridere. Item scripturam in Betthlehem iam pluribus se sparserant se velle delere. Copiam tractatulorum dirigam, quam dupliciter copiavi. XXV
238 Letter to Petr of Mladoňovice (March 1415) ..14150305 ..14150305 Bona consolatio facta est mihi ex omnibus supra scriptis. Doctoralis de Pibrach concordat in exposicione cum intencione mea; lilo Cathonis precepto stante: Somnia ne cures Item: Trademini a parentibus etc. Valete, et habete in Constancia omnes, qui simul estis. Salutetis, rogo, omnes amicos, sed caute, ne dicant: quomodo scitis me eos salutasse? XXV
239 Letter to the friends in Constance "Litera gavisus" ..14150318 ..14150318 Litera gavisus respondeo capiti istud: / Cetus, lacus, ignis ac testis restituere Sed forte Deus scriptura mea vel sua morte preripiet et melius in iudicio definiet, quam ego scriberem. XXV
240 Letter to Jan of Chlum "Sum bene consolatus" ..14150320 ..14150323 Sum bene consolatus de visitacione dominorum Bohemorum, sed dolui, quod non volui vos videre. Dominum Wenceslaum de Duba consideravi lacrimantem, quando mihi loquebatur. Dominus Mysska eciam valde amicabiliter se habuit. XXV
241 Letter to Jan of Chlum "Iam custodes mei" ..14150324 ..14150324 Iam custodes mei omnes recedunt, nec habebo, quod manducem, et nescio, quid mihi continget in carcere. Rogo, ut accedatis cum aliis dominis regem Si diligitis miserum Anserem, provideatis, ut rex ex sua curia det custodes, vel liberet me de carcere hoc vespere. Datum in carcere, Domine ne longe, dominico die sero. XXV
242 Letter to Jindřich Škopek "Urozenému panu Jindřichovi z Dubé" ..14150321 ..14150620 Urozenému panu Jindřichovi z Dubé, věrnému a milému pánu mému. Pacem suam Iesus Cristus det vobis. Již tě, pane milý, Pánu Bohu porúčiem, jehož sie boj jako najmocnějšieho pána, jehož miluj jako najlepšieho otce, k němuž vždy myslí, skutky i žádostí najviece tiehni, pro něhož hřiechu sě pilně varuj, pro něho, což dobrého móžeš, čiň, pro něho protivností světských sě pilně varuj Zde zachová biednú, malú, vratkú lidí přiezeň, a po smrti vpadne ve všech lidí. i ďáblóv i angelóv nepřiezeň; a tak pro maličkú přiezeň ztratí věčnú radost i přiezeň. … dada v ctnostech velmě týti / aby Hus tě pomohl také / Jindřich býti viery svaté / a skonati v Bohu, amen. XXV
243 Letter to the citizens of Prague, Žatec, Louny and Pilsen ..14150321 ..14150620 Snažně sě za mě Bohu modlte prosiece, ať mi dá setrvánie. Neb nejsem lepší nežli svatý Petr: poněvadž zapřěl třikrát Pána Ježíše celé tělo aby tresktánie přijma poň i s duší sě Bohu dostalo. XXV
244 Letter to the friends in Constance "Deus omnipotens" ..14150605 ..14150605 Deus omnipotens dedit michi hodie cor animosum et forte; deleti sunt iam articuli duo. Iam spero de gracia Dei, quod plures delebuntur. Clamabant quasi omnes adversum me, sicut Iudei adversus Iesum. O si michi daretur audiencia, ut responderem argumentis ipsorum, quibus vellent impugnare articulos in tractatulis positos! Estimo, quod multi, qui clamant, obmutescerent. Sicut fuerit voluntas in celo, ita fiat. Magister Hus. XXV
245 Letter to the friends in Constance "Valde gradus sum" ..14150607 ..14150607 Valde gradus sum, quod Occultus est ocultus et sic de aliis. Hiis diebus de bonis plus comedi, quam a festo Pasce usque ad diem dominicam preteritam. Iam me vexat dolor dencium, et in castro vexavit vomitus cum cruore, cum dolore capitis et calculo. Hec sunt pene debite pro peccatis et signa dileccionis Dei ad me. XXV
246 Letter to the friends in Constance "Consilium Domini diligo" ..14150609 ..14150609 Consilium Domini diligo super aurum et thopasion. Unde spero de misericordia Iesu Cristi, quod dabit michi spiritum suum ad standum in veritate. Oretis Deum. Iam recogito verbum magistri Ieronimi, qui dixit: „Si venero ad concilium, estimo, quod non revertar.“ Ad me eciam dixit quidam bonus sartor Andreas Polonus valedicendo me: „Buoh buď s tebú. Zdáť mi sě, že sě nevrátíš“. Milý, v Bohu věrný a ustavičný rytieři, pane Jene, dejť král ne uherský, ale nebeský odplatu věčnú za tvú vieru a pilnost, kterúž máš se mnú. XXV
247 Letter to Jindřich Škopek (June 9, 1415) ..14150609 ..14150609 Domino Henrico Skopek literam pargameni dirigatis… Pane Jindřišě, věrný v Bohu přieteli! Pomni cos dobrého sě ote mne naučil Ufám v bohu, že mi dá větčí pokušenie trpěti. Psán list v neděli přěd svatým Vítem, v čakání smrti. XXV
248 Letter to Jan of Chlum "Disponatis adhuc" ..14150608 ..14150612 Amice in Cristo karissime! Disponatis adhuc. Quod omnes domini accedant regem et concilium, quod sicut dixit rex et concilium: „In futura audiencia scribetur tibi breviter, et tu respondebis ad illud“ Qui concesserunt pecunias, nescio, quis solvet eis preter Dominum Iesum Cristum, propter quem concesserunt. Optarem tamen, quod aliqui diciores componerent et solverent pauperioribus. Sed timeo, ne illud impleatur in aliquibus: „Co s očí, to s mysli.“ XXV
249 Letter to friends in Bohemia (June 10, 1415) ..14150610 ..14150610 Mistr Jan Hus, v naději slúha Boží, všem věrným Čechóm, jenž Pána Boha milují a budú milovati, žádost svú vzkazuje, aby Pán Buoh dal jim v své milosti přěbývati i skonati a v radosti nebeské na věky přěbývati Amen. Věrní a v Bohu milí páni, panie, bohatí i chudí. Prosím Vás a napomínám, aby Pána Boha poslúchali, jeho slovo velebili a rádi slyšeli a plnili. Dále prosím, aby sě milovali, dobrých násilím tlačiti nedali a pravdy každému přáli. Dán list u pondělí přěd svatým Vítem po dobrém angelu. XXV
250 Letter to Jindřich Škopek (June 13, 1415) ..14150613 ..14150613 Pán Buoh buď s tebú, milý pane! Lístek tvój přišel ke mně v střědu přěd hodem svatého Víta, jejž sem radostně viděl, ač sem čakal na smrt odsúzenie, sedě v žaláři v okovách. Milý pane! Pomni na mě, a pozdrav panie, i své čeledi, i známých; neb již, zdá mi sě, mne za živa neuzříš, nebť čakám již na smrt odsúzenie. Dán list feria quinta ante diem sancti Viti. Buoh s vámi, milí Čechové, i se mnú hřiešným, pro jehož svatý zákon trpím. Milému panu Jindřichovi Škopkovi. XXV
251 Letter to the friends in Constance "De Petro placet" ..14150612 ..14150612 De Petro placet mihi bene. Literas suas non servo, sed statim anullo eas. Non dirigantur michi sexterni, qua timeo periculum magnum nuncii et aliarum personarum. quia sic michi intimavit per Henricum Leffl et per alios, quod vellet mihi ordinare sufficientem audienciam, et si me non submitterem iudicioquod vellet me dirigere salvum vice versa. XXV
252 Letter to Martin of Volyně (June 1415) ..14150616 ..14150616 Magister Martine, discipule et frater in Cristo karissime! Vive secundum legem Cristi et appene diligenciam, ut predices verbum Dei. Rogo te propter Deum, vestem splendidam noli amare, quam ego proch dolor amavi et portavi in qua, spero in sua misericordia, letabimur omnes simul, antequam anni triginta temporis elabentur. Vale semper in Cristo Iesu, carissime frater, cum omnibus, qui diligunt nomen Domini nostri Iesu Cristi. Scriptum in carcere dominico post festum Viti. XXV
253 Letter to Petr of Mladoňovice (June 1415) ..14150617 ..14150629 Non audeo temere dicere cum sancto Petro, qui incomparabiliter fervorem et fortitudo habeo, quam ipse Petrus, quod numquam in Cristo scandalisabor, etsi omnes scandalisati fuerint. Et timeo, ne multi scandalisentur. Rogo adhuc semper, saluta dominos omnes Boemos et Polonosmagno affectu, cum graciarum accione, et presertim dominos Wenceslaum de Duba, Iohannem de Chlum, quos desidero esse in audiencia. Vale in Cristo Iesu. Iohannes Hus. XXV
254 Statement of Hus on the articles of accusation ..14150620 ..14150620 Articuli lecti contra doctrinam et personam Iohannis Hus die Martis XVIII mensis Iunii in congregacione publica et traditi notario. Ego Iohannes Hus, semper in spe servus Iesu Cristi, scripsi responsiones ad articulos in eorum copia sicut et in ista iuxta meam conscienciam Omnes articuli ex libellis et processu cause sic sunt glosati in responsione concilii sicut hic sunt supra glosati breviter, oblati feria III post Viti. Datum feria quinta proxima post festum sancti Viti martiris de carcere apud fratres dictos Minores vel bosáci. XXIV
255 Letter to Martin of Volyně (not extant) ..14150616 ..14150629 [unknown] [unknown] XXV
256 Letter of Hus to an unknown supporter Pater I ..14150620 ..14150620 Omnipotens Pater sapientissimus et piissimus patri meo propter Cristum Iesum favoroso dignetur donare vitam glorie sempiternam. Reverende pater! Valde gradus sum de vestra pia et paterna gracia. Non audeo me iuxta tenorem exhibitum concilio submittere Et quia ad Cristum Iesum potentissimum et iustissimum iudicem appellavi, sibi comittens causam meam: ideo sto sue diffinicioni et sentencie sanctissime, sciens, quia mon iuxta falsa testimonia, nec iuxta erronea consilia, sed iuxta veritatem et merita unumquemque hominem iudicabit et premiabit. XXV
257 Letter of Hus to an unknown supporter Pater II ..14150620 ..14150620 Hec omnia postulavit a me sepius concilium. Sed quia illa implicant, quod revocem, abiurem et penitenciam suscipiam, in quibus oporteret me a multis veritatibus recedere deberem mendacia multa et periurium incidere et multos Dei filios scandalisare? Absit, absit a me, quia Cristus Dominus habundantissime remunerabit me, dans auxilium penitencie in presenti. XXV
258 Letter to the friends in Constance "Ista est" ..14150621 ..14150621 Ista est in nomine Iesu Cristi mea finalis intencio: quod nolo articulos, qui vere extracti sunt, confiteri erroneos, nec volo abiurare articulos per testes falsos michi impositos, quia abiurare est confiteri se errores vel errorem tenuisse et quos non scriberem, estimarent, quod ipsorum memoriam non haberem, vel quod ipsos non diligerem, ut deberem. Scriptum in carcere, in vinculis, feria sexta ante festum sancti Iohannis Baptiste. Iohannes Hus in spe servus Iesu Cristi, a cui spe numquam potuit me dyabolus separare nec separabit prestante Patre et Filio etSpiritu sancto in seculorum secula benedicto. Amen. XXV
259 Letter to Havlík, preacher in the Bethlehem chapel ..14150621 ..14150621 Dilectissime frater, domine Galle, verbi Dei predicator! Noli resistere sacramento calicis Domini, quod Cristus per se et per suum Apostolum instituit, quia nulla Scriptura est in oppositum, sed solum consuetudo, que, estimo, ex negligencia inolevit. Motiva pro comunione calicis, estimo, dabunt tibi, que scripsi in Constancia. Salutabis Cristi fideles. Scriptum in vigilia Decem milia militum in vinculis. XXV
260 Letter to Leonardo, the Master of the Order of Preachers ..14150321 ..14150321 Responsio magistri Iohannis Hus in ultima professione egregio doctori Leonardo de potestate pape. Queris, o doctor venerande, non propria ductus ignorancia, sed, ut existimo, tocius concilii voluntate in meam capcionem destinatus Quisquis igitur, o doctor egregie, homo vel angelus, velit esse caput ecclesie, iure Anticristus est censendus et filius perdicionis et (nisi resipuerit) luciperisans adversus Patrem et Cristum suum. XXV
261 Letter to the friends in Constance "Iam multiplices fuerunt" ..14150622 ..14150622 Iam multiplices fuerunt exhortatores,suadentes multis verbis, quod debeo et possum licite abiurare supponendo voluntatem meam sancte ecclesie, quam sacrum concilium representat Propter Deum, servetis literas, nulli clerico detis ad portandum. Domini caute in aliquibus conservent secularibus instrumentis. Significetis michi, si domini equitabunt cum rege. Semper Cristus Iesus tenet me per suam graciam in proposito priori. XXV
262 Letter to Jan of Chlum "Sciatis quod Palecz" ..14150623 ..14150623 Amice karissime! Sciatis, quod Palecz swadendo dixit, quod confusionem abiuracionis non deberem curare, sed bonum, quod proveniret, advertere. ut pro te exponamus pacientissime et cum gaudio vitam nostram. Scriptum in carcere in vinculis. In vigilia sancti Iohannis Baptiste, qui in carcere et in vinculis propter correpcionem nequicie est decolatus, qui dignetur orare pro nobis dominum Iesum Cristum. Amen. XXV
263 Letter to Václav of Dubé and Jan of Chlum (June 21, 1415) ..14150621 ..14150621 Graciosissimi domini et veritatis zelatores fidelissimi et confortatores mei in veritate michi a Deo deputati tamquam angeli! Non possum plene scribere, quantum sum gradus de vestra constancia et de piis beneficiis O sancte Paule! Tu dicis omnibus fidelibus: „Quocienscumque manducabitis panem hunc et calicem bibetis, mortem Domini annuncciabitis, donec veniat“, hoc est usque diem iudicii, in quo veniet; et ecce, iam dicitur, quod consuetudo Romane ecclesie est in oppositum! XXV
264 Letter to friends in Bohemia (June 24, 1415) ..14150624 ..14150624 Mistr Jan Hus, v naději slúha boží, všem věrným, jenž Boha a jeho zákon milují a budú milovati, žádost svú, aby v pravdě přěbývali, v milosti boží prospievali a do smrti statečně stáli. Najmilejší! Napomínám vás, aby sě nelekali, ani sě ustrašiti dali proto, že sú mé knihy k upálení odsúdili. Rád, bych, ale úfám Bohu, že dá jiné po mně, statečnějšie, i že sú nynie, jenž lépe oznámie zlost Antikristovu a nasadie svých životóv k smrti pro pravdu Pána Ježíše Krista, jenž dá vám i mně věčnú radost Amen. Psán list na svatého Jana Křtitele v žaláři v uokovách v paměti té, že Jan také v žaláři v okovách pro boží pravdu jest sťat. XXV
265 Letter to Petr of Mladoňovice and Jan Kardinál of Rejštejn ..14150624 ..14150624 Ex quo solum tractatus condempnaverunt, rogo, limitetis ultimam literam Boemicalem, quam hodie direxi, ne populus Dei estimet, omnes libros esse condempnatos, sicut ego estimavi ex hesterna litera. Venistis ad consolandum carceratum, vel ad turbandum? Quo audito, verbis quibusdam interpositis, recesserunt. Cavete libros, si habetis, ego nescio. Magistro Jesenicz dicatis, quod notarius inique mutavit testimonium meum de glosa bulle, sicut audivistis, quod hec dixi publice in concilio. XXV
266 Letter to the friends in Constance "Adhuc hortor" ..14150625 ..14150625 Adhuc hortor propter Deum, quod litere nulli pateant, nec publicentur, quia timeo periculum personarum. Cauti sitis in verbis et in operibus. Vitus, si manebit, debet esse valde cautus. Ad illum istis temporibus frequenter dico illam antiphonam: „Domine, vim pacior, responde pro me: nescio, quid dicam inimicis meis.“ Dominus vobiscum. XXV